Makaleler

Sahipten koruyucuya

Ya bir yer, ona gösterdiğimiz özene göre, sahip olunmak yerine emanet edilseydi?

Yapay zekâ ile çevrilmiş sayfa · İyileştirmemize yardım edin
Sahipten koruyucuya

Bugün bir yere sahip olunur. Biri onun tapusunu elinde tutar, onu satın almış ya da miras almıştır ve onunla dilediğini yapabilir: bakabilir ya da çürümeye bırakabilir, koruyabilir ya da bozabilir, en yüksek teklifi verene yeniden satabilir. Mülkiyet, kişi ile yer arasındaki bağın niteliğiyle ilgisiz, neredeyse mutlak bir hak verir. Sageokrasi bu ilişkiyi yalın bir düşünceyle kaydırır: bir yere sahip olunmaz, o emanet edilir.

Sahip olmak mı, özen göstermek mi

Bir tarım toprağı, bir atölye, bir doğal alan, onlara en büyük yerindelik ve kalıcılıkla özen gösterenlere emanet edilir; bir konut ise içinde yaşayanlara. Bu koruyuculuk belirsiz bir ahlaki ilke değildir: topluluk onu, üretmek ya da bakmak gibi tam anlamıyla bir katkı olarak tanır. Kayma göze çarpmaz görünür; oysa toplumlarımızın temellerinden birine dokunur. Mülkiyetin bir yer üzerindeki hakkı, ona nasıl davranıldığından ayırdığı yerde, koruyuculuk bunları birleştirir: yerle ilişkiyi temellendiren artık bir tapu değil, ona gösterilen gerçek özendir.

Buyrukla değil, tutarlılıkla

Bunların hiçbiri buyrukla ya da bir gecede olmaz. Daha Dönüşüm’den önce bile, buna izin verilen yerlerde, el değiştiren yerlerle başlanabilir: miraslar, satışlar, geri kazanılan atıl araziler. Halkın seçiminden sonra ise tüm yerler bu mantığa girer: kiralanmış ya da biriktirilmiş olanlar belirlenen günden itibaren, içinde yaşananlar bir kuşak boyunca, kimse barınağından yoksun bırakılmadan. Bir yere nitelikle özen göstermeyi sürdüren bir koruyucu orada kalır. Bir toprağa ya da bir üretim yerine özen göstermeyi kalıcı olarak bırakırsa, o yer, önceden bilinen, aşama aşama uygulanan ve her zaman itiraz edilebilir bir kurala göre, asla yukarıdan gelen bir kararla değil, bir başkasına emanet edilir. Ceza olarak değil, tutarlılık gereği. İçinde yaşanan konut ise orada oturan, ona özen gösteren ve komşularına, onunla birlikte yaşayanlara ya da canlıya ciddi zarar vermeyen kişiden asla alınmaz: artık ona bakamıyorsa, topluluk ona yardım eder. Toprak artık en yüksek teklifi verene satılan bir mal gibi el değiştirmez; bir bayrağı devreder gibi koruyucu değiştirir, ona en büyük yerindelikle özen göstereceğini kanıtlamış olana teslim edilerek.

Neyi olanaksız kılar

Böyle söylenince değişim mütevazı görünebilir. Oysa toprak spekülasyonunu, arazilerin birkaç servet tarafından ele geçirilmesini, toprakların kısa vadeli uygulamalarla tükenmesini çok daha zor kılar. Ve tersine olanaklı kılar: sabırlı aktarımı, uzun vadeli yenilenmeyi, tek bir ömrü aşan şeye gösterilen özeni. Bu mantık topraklar için olduğu kadar konutlar için de geçerlidir: bir konut bir yatırım olmaktan çıkıp yeniden bir yaşam yeri olur; içinde yaşanan, özen gösterilen, aktarılan bir yer. Bu geçişin somut olarak nasıl düzenlendiğini, kimseyi yaşadığı yerden yoksun bırakmadan ve kaos yaratmadan, ve herkes için neyi değiştirdiğini yayımlanacak kitap açacak; bu yazı yalnızca ilkeyi koyar.

Bu makaleyi paylaş