Her toplum bir uzlaşıma dayanır: neyin önemli olduğu uzlaşımına. Tanınan şey değerlenir — ona zaman, kaynak ve dikkat ayrılır. Tanınmayan şey ise tercihlerden, bütçelerden, kolektif kararlardan kaybolur. Var olmadığı için değil, elimizdeki araçlar onu görmeyi bilmediği için.
Toplumlarımız ekonomik üretimi, geliri, borsa değerini, GSYH’yi saymayı bilir. Toplumsal uyumu, ekosistemlerin sağlığını, bilgilerin aktarımını, kırılgan kişilere gösterilen özeni, sanatçıların bir topluluğun canlılığına katkısını, piyasalar ücretlendirmeden canlının dokusunu ayakta tutanların görünmez emeğini ise hesaba katmayı bilmez — ya da çok kötü bilir.
Bu, iki üç yasayı değiştirerek giderilecek bir unutkanlık değildir. Sistemin kendisinin bir sınırıdır: ekonomimiz tek bir şeyi, satılanı değerlendirmeyi bilir. Geri kalan her şey ondan kaçar. Sageokrasi bu ölçüm aracını yetkinleştirmeye çalışmaz — başka bir şey, başka bir nitelikte bir şey önerir: Reliances.
Reliances, değeri ölçmenin bir yolu değildir. Bu, sorunu başka bir ad altında sürdürmek olurdu. Reliances, herkesin dünyaya kattığı şeyi — satılmayanlar da dahil — tanımanın bir yoludur. Tanımak, ölçmek değildir: görünür kılmaktır, aksi halde gölgede kalacak olanı kolektif bakışta var etmektir.
Reliances’in tanıdığı şey
Bir Reliance, bir hesap birimi değildir, terimin işlemsel anlamında bir para da değildir. Ortak iyiliğe bir katkının canlı izidir — belirli bir anda, belirli bir durumda, kattığı şeyin yerinde olduğunun ve bütüne yardım ettiğinin, bir kolektifin belleğine bırakılan işaretidir.
Tanımanın baktığı şey, kişinin kendisi mutlak anlamda değildir, hatta niyeti de değildir. Somut olarak ne kattığıdır. Ve bunu kavramak için üç soru döner gelir — hesaplanmayan, ama birlikte değerlendirilen sorular.
Birincisi zamansal kapsamdır: katkı geçici etkiler mi üretir, yoksa kalıcı elverişli koşullar mı yaratır? Bugün kaynak tasarrufu sağlayıp bir ekosistemi yüzyıl boyunca bozan bir karar doğru yönde gitmez. Kısa vadede maliyetli ama bir topluluğun dayanıklılığını gelecek on yıllar için güçlendiren bir eylem, evet, doğru yöndedir.
İkincisi sistemik kapsamdır: katkı bir kişiye, sınırlı bir gruba mı dokunur, yoksa daha geniş dengelere mi — toplumsal, ekolojik, kültürel? Yalnız yaşayan yaşlı bir kişiye yönelik günlük bir özen jesti yerel ama gerçek bir ölçekte sayılır. Dengesizlikleri kalıcı biçimde azaltan bir yapma biçimi daha geniş bir ölçekte sayılır. Hiçbiri ötekini silmez.
Üçüncüsü, en zorlusu, canlı olanla tutarlılıktır: katkı canlının dokusunu — insan ve insan-olmayan — besler mi, yoksa yoksullaştırır mı? Bu, kavraması en güç ve en temel olandır. Öyle merkezîdir ki bir süzgeç gibi işler: canlıyı yok eden şey, doğası gereği Reliances üretemez — bir kural yasakladığı için değil, orada canlıya katkı bulunmadığı için.
Reliances’in ne olmadığı
Öngörülebilir birkaç yanlış anlamayı en baştan gidermek yararlıdır.
Reliances, paranın yerine geçen bir şey değildir. Parayla değiştirilmez, satın alınmaz, biriktirilmez. Başka bir kayıtta işlerler — tanımanın kaydında, piyasa değiş tokuşunun değil.
Biriktirilen puanlar değildir, çalışılan saatlerin bir ölçüsü değildir, bir edim karşılığında dağıtılan bir ödül de değildir. Bir katkıyı bir puana ya da bir sayıma indirgemek, tam da aşmaya çalıştıkları ölçüm mantığına geri düşmek olurdu.
Bir kripto para değildir. Spekülatif bir varlık mantığına dayanmaz ve değiş tokuş edilebilir yeni bir zenginlik sınıfı yaratmayı amaçlamaz. Benzetme yüzeysel ve yanıltıcıdır: Reliances’in üzerine, tam da kendilerini ondan ayırdıkları biriktirme ruhunu yansıtır.
Son olarak bir toplumsal puanlama sistemi de değildir. Davranışları gözetlemeye, haklara erişimi bir uygunluk puanına bağlamaya ya da kişileri sergilenen bir erdeme göre sıraya dizmeye yaramaz. Yerinde olanı görünür kılarlar; bir denetim aracı değildirler. Bu yöndeki her sapma, onları kuran ilkenin kendisine ihanet olurdu.
Yönü aydınlatan öncüller
Neyin önemli olduğunu başka türlü tanıma fikri yeni değildir. Yakın zamanda ya da süregelen birçok deneyim, Reliances’in içine yerleştiği doğrultuyu aydınlatır.
Butan, Yeni Zelanda ya da İskoçya gibi ülkelerin geliştirdiği refah göstergeleri, GSYH’nin yok saydığı şeyi — ruh sağlığı, toplumsal bağlar, ekosistemlerin durumu, gelecek duygusu — bütünleştirerek bir kamu politikasını yönlendirmenin mümkün olduğunu göstermiştir. Bu deneyimler kusurludur, ama bakışı genişletmenin siyaseten mümkün olduğunu ortaya koyar.
Yerel ve tamamlayıcı paralar — Lyon’daki SOL-Violette’ten Londra’daki Brixton Pound’a — ulusal paranın yerine geçmeden, davranışları uyuma ve sürdürülebilirliğe yönlendiren araçlar yaratmanın mümkün olduğunu göstermiştir. Reliances bir para değildir; ama bu deneyimler, bir toplumun yalnızca piyasa fiyatından başka değer biçimlerini de var edebileceğini kanıtlar.
Son olarak zaman paylaşımı sistemleri ve zaman bankaları, özenin, dayanışmanın ve bilgilerin aktarımının, armağan niteliğinden hiçbir şey yitirmeden, piyasa-dışı mantıklarda tanınabileceğini ve onurlandırılabileceğini göstermiştir.
Reliances bu soydan gelir — onu sistemleştirerek ve açıkça bir yönetim mimarisine bağlayarak.
Reliances’in sorumlulukları nasıl açtığı
Sageokrasi’nin mimarisinde Reliances, yalnızca simgesel bir tanıma aracı değildir. Bir anahtardır. Bir kişinin katkıları bir alanda yerinde ve kalıcı olarak tanındığında, ona o alanda daha doğal biçimde sorumluluklar verilir — keyfî bir kararla değil, yaparak, o işe muktedir olduğunu zaten gösterdiği için. Meşruiyet böylece zaman içinde, edimlerle kurulur, bir unvanla değil.
Bu boyut siyasidir ve belirleyicidir. Tanımak, birlikte neye baktığımızı daha o anda seçmektir. Değerlendirme sistemleri asla yansız değildir: GSYH, ekonomik gerçekliğin nesnel bir betimlemesi değildir, neyin sayılmayı hak ettiğine dair bir seçimdir — muazzam sonuçları olan, kamu kararlarını yönlendiren, kimi etkinlikleri meşrulaştıran ve başkalarını görünmez kılan bir seçim.
Reliances başka bir seçim önerir. Özenin önemli olduğunu söyler. Aktarımın önemli olduğunu. Ekolojik dayanıklılığın önemli olduğunu. Canlının dokusuna sadakatin önemli olduğunu. Ve bu şeylerin görünür kılınabileceğini — kusurlu, geçici biçimde, sürekli bir incelme çalışmasında — piyasada bir karşılık bulmalarını beklemeden. Yalnızca sorumluluklar açmazlar: olanaklara da erişim açarlar — ender eğitimler, paylaşılan araçlar, yaratmak için alanlar. Verdikleri şey asla aslî olan değildir, çünkü aslî olan herkese koşulsuz güvence altındadır; verdikleri şey, yaşamı genişleten ve derinleştirendir.
Belki de Sageokrasi’nin en sakin ve en köktenci önerisi budur: yönetenleri değiştirmek değil, yönetenlerin karar verirken neye baktıklarını değiştirmek.
Yapım aşamasında bir tanıma
Kitabın betimlediği biçimiyle Reliances, bir ilke mimarisidir, donmuş bir sistem değil. Hayata geçirilmeleri — tanımanın somut olarak nasıl örgütleneceği, müzakere alanları, onu ağırlayan merciler — açık bir şantiyedir. Çoğul katkılar gerektirir: özen uygulayıcıları, ekologlar, iktisatçılar, filozoflar ve her şeyden önce doğrudan ilgili topluluklar.
Paylaşılan bir platform, zamanla, herkesin bir katkıyı bildirmesine ve onun yankısını — gerçekte ne ürettiğini — almasına olanak tanıyacak. Hareket büyüdükçe gelişecek: enerji bakımından sade, merkezî bir otorite olmadan ve çarpıtılamayacak biçimde tasarlanmış.
Bu bilinçlidir. Sageokrasi tüm yanıtlara sahip olduğunu iddia etmez. Doğru soruları sorduğunu ve yanıtların kolektif olarak ortaya çıkması için koşulları yaratmayı iddia eder — kendisi de sintonik olan bir süreçte: sinyallere dikkatli, sürekli ayarlanabilir, gerçeklikte demirlenmiş.
« Tanınmayan şey kararlardan kaybolur. Reliances, gerçekten önemli olanı var etmenin bir yoludur. »
Sageokrasi — Bilinç, sintoni ve canlı olana dayalı bir topluma doğru adlı kitap, Reliances’in eksiksiz mimarisini, temellerini ve farklı sektörlerdeki somut uygulamalarını geliştirir. Yayıncıya sunulma aşamasındadır ve yakında çıkacaktır.