Er bestaan woorden die te vroeg komen, voordat de wereld klaar is om ze te ontvangen. En andere die precies op het juiste moment komen, omdat de wereld, zonder het al te weten, ernaar uitkeek.
De Sageocratie is een van die woorden.
Niet omdat het opnieuw een utopie aanduidt, een horizon die men eindeloos uitstelt met als motief dat de voorwaarden nooit vervuld zijn. Maar omdat het iets benoemt dat al bezig is vorm te krijgen, in stilte, in het bewustzijn van miljoenen mensen die nog geen woord hebben voor wat zij aanvoelen. Deze website is een poging om hun er een te geven.
Een nuchtere definitie
De Sageocratie, van sage, het Franse woord voor wijs, en het Griekse kratos, de macht, duidt een bestuurssysteem aan dat niet berust op kracht, erfelijkheid, rijkdom of het volksstemrecht alleen, maar op wijsheid als centraal criterium van legitimiteit.
Het is niet het bestuur van experts. De expert beheerst een vakgebied. De wijze daarentegen neemt de onderlinge afhankelijkheden tussen de vakgebieden waar. Het is evenmin het bestuur van de filosoof-koningen in platonische zin: de Sageocratie veronderstelt geen elite die beter dan het volk zou weten wat goed voor het volk is. Zij veronderstelt iets preciezers en veeleisenders, dat zij die een collectieve verantwoordelijkheid uitoefenen, dit doen vanuit een verhouding tot het levende, tot de ander en tot de lange termijn die niet die van roofzucht of van politiek overleven op korte termijn is.
De vraag is dus niet: wie verdient het te regeren? De vraag is: vanuit welke innerlijke toestand regeert men?
Drie grondbeginselen
Het boek legt drie grondbeginselen vast en werkt er in de loop van de hoofdstukken nog andere uit. De website kan ze slechts schetsen.
Het bewustzijn van de banden is het eerste. Niets bestaat op zichzelf, dus kan niets op zichzelf worden beslist. Elke beslissing moet niet alleen worden beoordeeld vanuit haar onmiddellijke gevolgen, maar vanuit haar gevolgen voor het geheel van wat zij raakt: economisch, ecologisch, cultureel, generationeel. Het gaat er niet om alles te weten, maar om ver genoeg te kijken om elders niet de problemen te scheppen die men hier probeert op te lossen.
De verruimde verantwoordelijkheid is het tweede. Zij breidt het begrip verantwoordelijkheid uit voorbij de mandaten en de grondgebieden, tot aan de komende generaties en de niet-menselijke wezens die de planeet delen. In een onderling afhankelijke wereld houdt de verantwoordelijkheid niet op bij de zichtbare grenzen, noch bij de electorale mandaten. Regeren betekent in dit perspectief rekenschap verschuldigd zijn aan datgene wat nog geen stem heeft.
De voortdurende afstemming is het derde. Het duidt het vermogen aan van een systeem, of het nu individueel, organisatorisch of statelijk is, om zich voortdurend af te stemmen op wat is, in plaats van op wat het wenst dat de werkelijkheid zou zijn. Een levend systeem kan zich niet veroorloven verstard te blijven: het observeert, het past zich aan, het corrigeert, zonder zijn richting te verliezen. Het is het tegendeel van ideologische starheid en van reactieve improvisatie.
Daaruit vloeien andere beginselen voort, die het boek vervolgens uitwerkt.
De bijdrage, allereerst. Zij duidt een opvatting van burgerlijke en economische deelname aan die niet berust op accumulatie maar op wat ieder aan het geheel bijdraagt. Niet wat men bezit bepaalt onze plaats in het geheel, maar wat men eraan bijdraagt. De Reliances, beschreven op een aparte pagina, zijn het concrete instrument dat de Sageocratie voorstelt om te erkennen en zichtbaar te maken wat onze huidige systemen niet weten te boeken.
Beslissen waar men begrijpt, vervolgens. De beslissingen worden genomen op het meest geschikte niveau, niet te hoog om de plaatselijke werkelijkheid te negeren, niet te laag om het overzicht van het geheel te missen. Dit beginsel erkent dat de juiste beslissing niet noodzakelijk die is welke uit het centrum komt, noch die welke beperkt blijft tot het lokale. Het is de geografie van het gezond verstand toegepast op het bestuur.
De transparantie, ten slotte. De informatie circuleert daar waar zij nodig is, zonder partijdig filter of institutionele ondoorzichtigheid. Dit beginsel vereist niet dat men alles aan iedereen vertelt, maar dat men niets verbergt voor hen die moeten beslissen. Het vereist dat de instellingen in overeenstemming zijn met de waarden die zij verkondigen. Transparantie is geen perfectie, het is oprechtheid in de daad.
Wat de Sageocratie niet is
Het is nuttig, om misverstanden te vermijden, te zeggen wat de Sageocratie niet pretendeert te zijn.
Zij is geen partijprogramma. Zij stelt geen kandidaten voor, neemt niet deel aan verkiezingen, tracht niet de macht te grijpen langs de gebruikelijke wegen. Haar hypothese is anders: de systeemverandering zal voortkomen uit een verandering van legitimiteit, en die verandering van legitimiteit zal voortkomen uit een voldoende aantal burgers die besloten zullen hebben anders te functioneren, en dat kenbaar te maken. Deze inschrijvingen beslissen op zichzelf niets: zij kunnen leiden tot een officiële procedure en vervolgens tot een referendum dat een ruime meerderheid vereist, bijvoorbeeld twee derde, binnen het kader van de democratische instellingen van het land.
Zij is evenmin een spiritualiteit. Zij legt geen enkel geloof op, geen enkele innerlijke praktijk, geen enkel religieus of metafysisch vocabulaire aan wie zich bij haar wil aansluiten. Zij is toegankelijk voor eenieder die erkent dat er iets niet meer werkt in onze manieren om samen te beslissen, en die meent dat het mogelijk is het anders te doen.
Zij is geen utopie in de pejoratieve zin, dat wil zeggen een ideaal dat zo ver verwijderd is van het reële dat het vooral dient om te troosten over de onmacht. Zij heeft een mechanisme, een architectuur, een protocol. De Kanteling die zij voor ogen heeft is geen revolutie in de zin van de gewelddadige omverwerping, het is een ommekeer van legitimiteit, geleidelijk en democratisch, waarover het volk zelf beslist bij referendum.
Wat niet zichtbaar is, regeert wat zichtbaar is
Deze zin, ontleend aan het manuscript, vat het wezenlijke samen. Onze politieke systemen zijn gebouwd op wat zichtbaar is: de stemmen, de mandaten, de wetten, de begrotingen, de machtsverhoudingen. Maar wat hen in de diepte bepaalt is onzichtbaar: de collectieve overtuigingen over wat mogelijk is, de voorstellingen van de mens die de instellingen veronderstellen, de innerlijke toestand van hen die beslissen.
De Sageocratie neemt dit feit ernstig. Zij zegt: als u de instellingen wilt transformeren, begin dan met het transformeren van wat eraan ten grondslag ligt. Niet individueel, in de stilte van een retraite, maar collectief, in het signaal dat wordt uitgezonden door miljoenen mensen die ervoor kiezen zich te laten tellen, elkaar te herkennen, en te zeggen: wij zijn er, wij functioneren anders, en wij vragen dat de politieke wereld zich aan deze werkelijkheid aanpast.
Dat is wat het betekent Sageocraat te worden. Niet zich aansluiten bij een leer. Een richting kenbaar maken.
Het boek La Sageocratie, Vers une société fondée sur la conscience des liens et le respect du vivant werkt het geheel van deze beginselen uit. Het manuscript is voltooid in de Franse en de Engelse versie. De pagina’s van deze website zijn er het rechtstreekse verlengstuk van.