Een man staat elke ochtend om zes uur op, rijdt veertig minuten, gaat achter een computer zitten en doet wat hem gevraagd wordt. Hij verdient goed de kost, hij heeft een status: op papier werkt hij. Een paar kilometer verderop zorgt een vrouw voltijds voor haar zieke moeder. Ze ontvangt geen loon, haar bijdrage verschijnt in geen enkele indicator. De een werkt in de zin die het systeem bedoelt; de ander draagt bij, maar enkel de eerste wordt erkend. De Sageocratie vertrekt juist vanuit die kloof.
Werk, herleid tot wat betaald wordt
In onze samenlevingen is het begrip werk opgesloten in een zeer nauwe omschrijving: werk is wat aanleiding geeft tot een beloning, wat in een contract past, wat aangegeven en geteld kan worden. Al de rest bestaat in de marge. De zorg voor een naaste, de opvoeding die ouders hun kinderen geven, de aandacht voor een eenzame buur, het doorgeven van kennis, het onderhoud van een gedeelde tuin: niets daarvan is werk in de ogen van het systeem, en toch is het wat een samenleving overeind houdt. Deze omschrijving is niet neutraal. Wat ze niet erkent, raakt precair en verdwijnt dan. Zo hebben we een wereld voortgebracht waar nutteloze banen goed betaald worden en wezenlijke bijdragen helemaal niet erkend worden.
Van werken naar bijdragen
De Sageocratie verschuift het centrale woord. Werken maakt plaats voor bijdragen. Het verschil lijkt gering; het verandert veel. Werken is een door een contract omkaderde en betaalde activiteit uitoefenen. Bijdragen is alles wat helpt, steunt, herstelt, doorgeeft, kalmeert of dingen mogelijk maakt. Werk is een administratieve categorie; de bijdrage is een levende werkelijkheid. Men vraagt niet meer «wordt wat ik doe betaald?», maar «brengt wat ik doe iets bij?». Dankzij de Reliances wordt deze werkelijke bijdrage zichtbaar en erkend, in al haar vormen. Betaling is niet langer de enige manier die een samenleving heeft om iemand te zeggen dat wat hij doet meetelt.
En de waardigheid dan?
Blijft de vraag die elke economische omwenteling onder ogen moet zien: wat wordt er van wie niet kan bijdragen, het kind, de ernstig zieke, wie een rouw doormaakt, de zeer oude? Het antwoord is helder, en het is dat wat de Sageocratie onderscheidt van elke ideologie die de waarde van een leven afhankelijk wilde maken van zijn nut: de toegang tot voedsel, huisvesting, zorg en onderwijs is nooit opgehangen aan de bijdrage. De bijdrage erkennen, ja; de waardigheid voorwaardelijk maken, nooit. Hoe deze verschuiving concreet een leven, een gezin, een buurt verandert, zal het boek, dat nog moet verschijnen, vertellen; dit artikel opent er enkel de deur toe.