Er schuilt in het verenigings- en ngo-engagement een adeldom die geen enkele theorie zich zou mogen veroorloven te relativeren. Wanneer een organisatie een kind van de straat haalt, een asielzoeker voor de rechter verdedigt, waarschuwt voor een vervuiling die niemand wilde zien, of met moeite een dienst overeind houdt die de staat niet langer verzekert, doet zij iets wat de meesten van ons niet doen: zij handelt, daar waar het pijn doet, nu. Dit werk is geen noodoplossing in afwachting van beter. Het is, heel vaak, wat waardigheid van verlatenheid scheidt voor miljoenen mensen.
Daar moet men beginnen, zonder voorbehoud, want wat volgt is geenszins een kritiek. Het is een poging de Sageocratie te situeren ten opzichte van wat al bestaat, en dat eerlijk te doen, dat wil zeggen zonder haar te vleien door anderen kleiner te maken.
De tegenwerping die men ernstig moet nemen
Men hoort het verschil soms zo samenvatten: de ngo’s zouden de symptomen behandelen, terwijl een dieper project de oorzaken zou aanpakken. De formule is verleidelijk. Ze is ook grotendeels onjuist, en het zou oneerlijk zijn er een argument op te bouwen.
Want de grote organisaties beperken zich niet tot het verbinden van wonden. Ze voeren belangenbehartiging, veranderen wetten, dagen staten voor de rechter, verschuiven de opinie, dwingen thema’s op de politieke agenda. Een aanzienlijk deel van het verenigingswerk is juist een werk aan de structuren: een fiscale regel wijzigen, een recht laten erkennen, een industrie beteugelen. Wie beweert dat dit milieu zich enkel met de gevolgen bezighoudt, heeft niet gekeken naar wat het werkelijk doet.
Het onderscheid dat de Sageocratie voorstelt ligt dus elders. En het is subtieler.
Het spel beter spelen, of het spel veranderen
Zelfs wanneer ze op het meest structurele niveau handelt, tracht een organisatie betere regels te verkrijgen binnen het bestaande spel: een betere wet, een betere herverdeling, een betere bescherming. Dat is een rechtvaardig doel. Maar om het te bereiken, moet ze spelen volgens de maatstaven van waarde en legitimiteit die vandaag gelden. Ze moet aandacht vangen in een verzadigde aandachtseconomie, fondsen werven in een systeem waar de waarde zich door de transactie bewijst, krachtsverhoudingen winnen tegen vaak beter voorziene spelers, en verantwoording afleggen volgens indicatoren die maar een deel meten van wat werkelijk telt.
Met andere woorden: het verenigingshandelen, zelfs het meest ambitieuze, hangt af van het kader dat het zou willen corrigeren. Het verbetert de resultaten ervan zonder de onderliggende logica te wijzigen, die welke stroomopwaarts beslist wat waarde heeft, wie legitimiteit heeft en wat aandacht verdient.
De Sageocratie tracht dit spel niet beter te spelen. Ze stelt voor de grondregels ervan te verschuiven. De Reliances zijn geen manier om beter te financieren wat de markt verwaarloost; ze zijn een andere manier om waarde te erkennen, de zorg, de overdracht, de bemiddeling, het behoud van het levende zichtbaar te maken, heel die werkelijke bijdrage die de monetaire systemen in de schaduw laten. Het wereldregister van de Sageocrates tracht niet zwaarder te wegen in het bestaande debat; het bouwt een legitimiteit van een andere aard, die noch van de verovering van de macht noch van de marktprestatie afhangt.
Dat is het verschil van niveau. Niet «zij de symptomen, wij de oorzaken», maar: zij werken aan het verbeteren van een systeem; de Sageocratie werkt aan het hervormen van de logica die het voortbrengt, opdat een deel van de schade waarop de ngo’s antwoorden, ophoudt aan de bron te worden voortgebracht.
Waarom het geen concurrentie is
Dit onderscheid neemt niets weg van het verenigingswerk; het steunt erop. Zolang de onderliggende logica niet is veranderd, blijven de gevolgen voortgebracht worden, en zullen er organisaties nodig zijn om erop te antwoorden, met de ernst en de moed die men van hen kent. De verschuiving die de Sageocratie voorstelt is traag, en ze ontslaat in de tussentijd van niets.
Daarom sluiten de twee engagementen elkaar niet uit. Men kan Sageocraat zijn en actief zijn in een ngo, zonder tegenspraak of hiërarchie tussen beide. Het ene handelt binnen het systeem om de schade ervan te beperken; het andere werkt eraan dat die schade, beetje bij beetje, minder talrijk te produceren valt. Verre van te concurreren, antwoorden deze twee gebaren elkaar: het ene heelt het heden, het andere bereidt een kader voor waarin er minder te helen zal zijn.
De Sageocratie vraagt niemand te verlaten wat hij al doet. Ze stelt eenvoudig voor om, aan de inspanning om de wereld te corrigeren zoals hij is, het discretere werk toe te voegen om te hervormen wat er, in hem, onophoudelijk vervaardigt wat gecorrigeerd moet worden.
Dit artikel maakt deel uit van een reeks over wat de Sageocratie onderscheidt van andere benaderingen van maatschappelijke verandering. Lees ook: De Uniciteit van de Sageocratie.