Mwaka 1948, Shirika la Afya Duniani huandika fasili ambayo takriban nchi zote hukubali: afya ni hali ya ustawi kamili wa mwili, akili na jamii, si tu kutokuwepo kwa ugonjwa. Sentensi hii haijawahi kuondolewa. Na hata hivyo, mifumo yetu hufanya kinyume: hufasili, hupima na hushughulikia afya hasa kama kutokuwepo kwa ugonjwa. Sageokrasia huchukulia upande wa pili kwa uzito, na huuliza swali rahisi: je, ikiwa dalili pia ni ishara?
Afya si kutokuwepo kwa ugonjwa
Katika mifumo yetu, afya hufasiliwa kwa namna ya ajabu: ni kile kinachobaki wakati hakuna ugonjwa. Tunaijali inaposhuka, tunaipima kupitia kile kisichoenda sawa, na mara nyingi tunaingilia kati wakati karibu ni kuchelewa mno. Mtazamo huu uliruhusu maendeleo makubwa, ambayo si suala la kuyapunguza thamani. Lakini una vipofu vitatu. Husubiri ugonjwa uwepo, ilhali sehemu kubwa ya kinachofanya maisha yawe magumu, uchovu, wasiwasi, kukosa usingizi, haitokani kila mara na ugonjwa uliotambuliwa wazi: mara nyingi kuna usawa uliopotea uliojikita, ambao dawa peke yake haitatosha kuuondoa. Hukata mwili katika viungo: kila mtaalamu hufanya kazi yake, mara nyingi kwa ubora mkubwa, lakini ni mara chache mtu hutazamwa kwa ujumla wake, isipokuwa na daktari wa familia. Na huutazama mwili kana kwamba unafanya kazi katika ombwe, ukisahau maisha ya kila siku, mahusiano na mazingira yanayouelemea. Kwa Sageokrasia, afya si hali ya kufidiwa: ni usawa wa kudumishwa, siku baada ya siku. Hakuna chochote hapa kinachochukua nafasi ya uchunguzi wa kitabibu wala ya tiba ambayo ufanisi wake umethibitishwa, na hakuna chochote kinachohimiza kuisimamisha.
Wakati mwili unaposema juu ya kundi
Kutoka kwa mabadiliko haya huzaliwa usikilizaji mwingine. Wakati watu kadhaa wa kundi moja wanahisi kitu kinachofanana, uchovu unaodumu, karaha isiyoeleweka, hatujiulizi tu jinsi ya kumtibu kila mmoja: tunajiuliza pia ni nini, katika namna yetu ya kufanya kazi, kinachozalisha hali hii. Dalili huacha kuwa lalamiko la mtu binafsi tu na huwa taarifa juu ya kundi. Hii huhitaji mabadiliko mawili: kusikiliza kile miili inachoeleza kama ishara, na kukubali kwamba ustawi wa wote ni jambo la wote, si la mtaalamu aliyeitwa wakati wa hitilafu tu. Kujali, basi, si tena kutengeneza tu: ni kufanya shirika lenyewe kuwa tendo la kujali.
Ishara, si kosa
Hili hufaa pia kwa mateso ya kiakili, ambayo jamii zetu zinapitia mgogoro ambao huenda ukubwa wake haujawahi kuonekana. Sonona, wasiwasi, uchovu wa kupindukia, hisia ya utupu: matukio haya sasa hugusa kila umri na kila mazingira. Mtazamo wa kisageokrasia hauyakatai wala hauyapunguzi kuwa tatizo la kibiolojia la kurekebisha: huyatibu, kwa tiba inapohitajika, na pia husikia ndani yake ishara, taarifa juu ya hali ambazo mtu na kundi huishi ndani yake. Mtazamo huu hauchukui nafasi ya uchunguzi wa kitabibu, wala ya tiba ambayo ufanisi wake umethibitishwa: tiba ya magonjwa ya akili na tiba ya kisaikolojia bado ni za lazima na zenye thamani. Wakati mateso yanapokuwa makubwa, si tena saikolojia ya watu binafsi tu iliyoko hatarini, bali shirika linalozalisha hali hizo. Jinsi jamii inavyostawisha kwa uhalisia usawa huu katika kila siku, kupitia chakula, mapumziko na heshima kwa midundo ya kilicho hai, kama nyongeza ya tiba ya kitabibu, kitabu kitakachochapishwa kitayafungua; makala hii huweka tu swali.