Sageokrasia inategemea dhana inayoweza kuonekana ya ujasiri: kwamba binadamu wana uwezo wa kufanya kazi kwa pamoja kutokana na thamani za kina zaidi kuliko ushindani, hofu na muda mfupi. Dhana hii si imani tu. Miongo kadhaa ya tafiti katika saikolojia, sayansi ya neva, biolojia ya mageuzi na sayansi za kijamii, zinazokubaliana, zinaifanya iaminike.
Makala hii inawasilisha mistari mikuu yake, si ili kudai kwamba sayansi inaidhinisha mradi fulani wa kisiasa, bali ili kuonyesha kwamba upeo ambao Sageokrasia inaulenga si ndoto. Ni mwelekeo ambao takwimu zinaufanya uwezekane.
Ufahamu wa kibinadamu unakua, na ukuaji huu unapimika
Mwanasaikolojia Robert Kegan, wa Chuo Kikuu cha Harvard, alitumia miaka arobaini kurekodi ukuaji wa ufahamu wa watu wazima. Tafiti zake zinaonyesha kwamba ufahamu wa kibinadamu hausimami katika ujana, unaendelea kubadilika katika maisha yote ya utu uzima, kulingana na hatua zinazotofautiana kimaudhui.
Hatua zilizoendelea zaidi, kile ambacho Kegan anakiita ufahamu « unaojibadilisha wenyewe », zinajidhihirisha kwa uwezo ulioongezeka wa kujitenga kidogo na mifumo yako mwenyewe ya kufikiri na kushikilia pamoja mitazamo mingi, hata inayopingana, bila kuyumba. Hatua hizi bado ni nadra kwa watu wazima, kama Kegan mwenyewe anavyosisitiza; lakini si kipaji kilichowekewa wachache: hukua pale masharti yanaporuhusu.
Susanne Cook-Greuter, akifanya kazi katika mapokeo yale yale, aliendeleza uwanja huu wa utafiti na akaonyesha kwamba ngazi za ukuaji zilizoendelea zaidi zinalingana na uwezo unaoongezeka wa kujumuisha uchangamano, kuvumilia hali zisizo wazi na kuzingatia mitazamo mingi. Hatua hizi hazipimi thamani yoyote ya kibinadamu, na hakuna anayeweza kuzitumia kama kisingizio cha kuamua badala ya wengine.
Huruma na ushirikiano vinaweza kufunzwa
Kwa muda mrefu, sayansi iliichukulia huruma kama tabia thabiti ya utu, mtu alikuwa nayo kwa kiasi fulani, kulingana na chembe zake za urithi na malezi yake. Tafiti za miaka ishirini iliyopita zimebadilisha kabisa picha hii.
Richard Davidson, mwanasayansi wa neva katika Chuo Kikuu cha Wisconsin, aliona, hasa kwa watu wenye uzoefu mrefu wa kutafakari, kwamba mazoea ya kutafakari ya mara kwa mara, kama kutafakari kwa umakini au kwa huruma, yanaweza kubadilisha kwa kudumu utendaji wa ubongo. Maeneo yanayohusiana na huruma, udhibiti wa hisia na kujitambua yanachangamka zaidi. Mwitikio wa msongo wa mawazo hupungua.
Tania Singer, wa Max Planck Institute, alikamilisha picha hii kwa kutofautisha huruma ya kihisia, kuhisi kile mwingine anachohisi, na huruma ya kimatendo, kutaka kutenda ili kupunguza mateso ya mwingine. Uwezo huu wa pili si tu unaoweza kufunzwa, bali unastahimili uchovu wa kihisia ambao huruma isiyodhibitiwa huuzalisha. Tafiti hizi zinaonyesha kwamba binadamu hajahukumiwa kuwa mbinafsi: ana uwezo wa kuhisi pamoja na wengine na wa huruma ambao unaweza kukuzwa.
Mageuzi yanapendelea ushirikiano katika kiwango kikubwa
Wazo kwamba asili ya kibinadamu kimsingi ni ya ushindani na ya kujitegemea, lililoenezwa na baadhi ya tafsiri za Darwin, limepitiwa upya kwa kina na wanabiolojia wa mageuzi wa miongo iliyopita.
Frans de Waal, kwa kuwachunguza nyani, ameonyesha jinsi huruma na ushirikiano vilivyo vya kale: si rangi iliyopakwa juu ya asili ya ubinafsi, bali ni sehemu ya kile tulicho.
Lynn Margulis alionyesha, kwa upande wa biolojia ya seli, kwamba seli ya eukaryoti, ambayo wanyama na mimea vimeundwa nayo, ilizaliwa kutokana na muungano wa kudumu wa vijidudu vilivyokuwa vimetengana zamani. Wanabiolojia wengine, kama John Maynard Smith na Eörs Szathmáry, walionyesha kwamba mabadiliko kadhaa makubwa ya uhai yalizaliwa kutokana na miungano ya aina hiyo. Kwa hiyo mageuzi si ushindani tu: utata wa uhai mara nyingi hupita kwenye ushirikiano.
Duara la kimaadili la kibinadamu linapanuka
Steven Pinker, katika The Better Angels of Our Nature, alitetea nadharia inayopinga akili ya kawaida, inayojadiliwa na wanahistoria na wanatakwimu: licha ya machukizo ya karne ya ishirini, ukatili kati ya watu na wa pamoja umepungua kwa kiasi kikubwa kwa muda mrefu, ukilinganishwa na ukubwa wa idadi ya watu. Maelezo anayopendekeza yanajumuisha upanuzi wa hatua kwa hatua wa duara la kimaadili, uwezo wa kibinadamu wa kutambua ubinadamu wa watu walio mbali zaidi na zaidi na kundi lake la asili.
Peter Singer aliunda nadharia ya upanuzi huu wa duara la kimaadili kama mwendo unaoendelea: ubinadamu umepanua hatua kwa hatua utambuzi wake wa kimaadili kutoka kabila hadi taifa, kutoka taifa hadi spishi, na unaanza kuupanua zaidi ya spishi ya kibinadamu. Mchakato huu si wa lazima, unaweza kurudi nyuma, wakati mwingine unarudi nyuma. Lakini ni halisi, umerekodiwa, na umejikita katika uwezo wa kiakili na wa kihisia ambao binadamu wanao na wanaweza kuukuza.
Kile ambacho Sageokrasia inafanya na takwimu hizi
Sageokrasia hainukuu tafiti hizi ili kujipa uhalali wa kisayansi ambao isingeupata vinginevyo. Inazinukuu kwa sababu zinakubaliana na jambo ambalo imekuwa ikilihisi tangu kuasisiwa kwake: kwamba binadamu wana uwezo wa mengi zaidi kuliko kile ambacho taasisi zao za sasa zinawataka kuwa.
Taasisi za sasa ziliundwa kutokana na wazo fulani kuhusu binadamu: mbinafsi, mwenye mashaka, mwenye fikra za muda mfupi, wa kikabila. Zimezalisha matokeo ya ajabu ndani ya muktadha huu. Lakini hazikuundwa ili kuunga mkono, kuhamasisha na kuthamini uwezo ulioendelea zaidi ambao utafiti wa kisayansi unaurekodi leo.
Ndilo hasa kile ambacho Sageokrasia inatafuta kufanya: kubuni mifumo ya kitaasisi inayodhania binadamu mwenye uwezo wa sintoni, wa mchango wa uhai, wa jukumu lililopanuliwa, na inayounda masharti ambayo ndani yake uwezo huu unaweza kukua, kutekelezwa, na kuwa hatua kwa hatua kawaida badala ya jambo la kipekee.
« Taasisi tunazozijenga zinasema kile tunachoamini kwamba binadamu wana uwezo wa kuwa. Ni wakati wa kupitia upya imani hii kwa mwanga wa kile sayansi inachokiona. »
Makala hii inachunguza kile ambacho utafiti unachangia katika tafakari ya kisageokrasia. Kwa utangulizi wa mradi wa kiraia, makala za sehemu ya Kuelewa mradi ndizo mahali pa kuanzia panapopendekezwa.